بررسی نقش طرفداران بنی‌امیه در ترویج نظریه جبر

چکیده مقاله

آموزه‌های اعتقادی قضا و قدر و جبر و اختیار به دلیل پیچیدگی‌هایی که دارند، در طول تاریخ بارها به دلایل گوناگون، مورد سوء استفاده افراد و گروه‌های مختلف قرار گرفته‌اند. یکی از آرای رایج در دوره بنی‌امیه، جبرگرایی است که در سخنان و نامه‌های حکومتی آن دوران، به روشنی دیده می‌شود. مقاله حاضر، توسعه نظریه جبر را با تأکید بر تأثیر طرفداران و موافقان بنی‌امیه بررسی می‌کند. این مقاله می‌کوشد نقش قشرهای طرفدار این جریان به خصوص حاکمان و کارگزاران آن‌ها، شعرای درباری، محدثان، عالمان اهل کتاب و توده مردم را به صورت مجزا ارزیابی کند. روش پژوهش بر جمع‌آوری شواهد متعدد تاریخی از کتاب­های معتبر و تحلیل مختصر هر یک و نتیجه‌گیری از آن‌ها استوار است. این پژوهش در نهایت به این نتیجه می‌رسد که طرفداران بنی‌امیه، تأثیر زیادی در ترویج جبر در جامعه داشتند.