بررسی فقهی و حقوقی مالیت و مالکیت داده‌های دیجیتال در فضای سایبری

چکیده مقاله

در این نوشتار در بررسی دقیق مالیت و مالکیت داده‎های دیجیتال، آن‌ها را به سه دسته تقسیم کرده‎ایم: (۱) داده‎های دیجیتالی که مصداق خارجی برای آن‌ها وجود دارد. فضای سایبری بستری برای اموال فکری مانند نرم‎افزارهای رایانه‎ای است که در قالب داده‎های دیجیتال موجودند. (۲) داده‎های حجیمی که ذاتاً قابل تحقق در خارج هستند اما به دلیل حجم زیاد و زمان‎بر بودن، تاکنون به دلیل مختصات فضای سایبری تنها در این فضا وجود پیدا کرده‎اند. (۳) داده‎هایی مانند دامنه و میزبانی که لوازم فضای سایبری محسوب می‎شوند و معادل خارجی برای آن‌ها وجود ندارد بلکه به فراخور فضای سایبری موجودیت پیدا کرده‎اند. مالیت داده‎های دیجیتال از یک‎سو با دارا بودن ارزش اقتصادی و از سوی دیگر با رجوع به اقسام مال در فقه و حقوق شناخته می‌شوند. مالکیت نیز به معنای استیلاپذیری و تسلط برای داده‎های دیجیتال به دلیل وجود امتیاز تصرف در آن‌ها (مالیت) قابل پذیرش است.

در این نوشتار با توجه به خصوصیات هر دسته از داده‎های دیجیتال و ویژگی‎های اموال در فقه و حقوق، هر کدام ذیل یک نظام حقوقی قرار می‌گیرد: دسته اول و دوم داده‎ها به عنوان حقوق معنوی، ذیل نظام اموال فکری و نحوه مالکیت آن‌ها قرار می‎گیرند. لوازم فضای سایبری نیز به‌عنوان متلقات زیرساخت آن شامل سخت‎افزارها (عین) می‎شوند و منافع حاصل از آن‌ها و هم‎چنین مالکیت این داده‎ها ذیل نظام اموال مدنی مورد بررسی قرار می‎گیرد.